en

Ο φτερωτός κόσμος: Γελαδάρης

TF4Αναμφισβήτητα οι ερωδιοί, γνωστοί και ως τσικνιάδες, δεν περνούν απαρατήρητοι στην ελληνική φύση. Τα χαριτωμένα και ομορφότερα πουλιά των υγροτόπων διακρίνονται για τον μακρύ λαιμό και πόδια και τα λοφία που μαγνητίζουν τους παρατηρητές. Ένα πουλί από την οικογένεια των ερωδιών, που τα τελευταία χρόνια η παρουσία του είναι ευχάριστα μόνιμη στο Εθνικό Πάρκο Κοτυχίου-Στροφυλιάς, είναι ο γελαδάρης. 

Ο γελαδάρης (Bubulcus ibis), μεσαίου μεγέθους ερωδιός με μήκος 50-53cm, αναπαράγεται κατά αποικίες σε δέντρα, θάμνους και πλησίον υγροτόπων. Στο εθνικό πάρκο θα τον συναντήσουμε πολλές φορές να τρέφεται ανάμεσα από αγελάδες και πρόβατα. Στα σημεία εκείνα βρίσκει εύκολα διάφορους ασπόνδυλους οργανισμούς, ενώ επίσης τρέφεται με έντομα, σκουλήκια, ψάρια και άλλους υδρόβιους οργανισμούς.

Γεννά 4-5 αυγά και επωάζει περίπου για 22-26 ημέρες. Οι νεοσσοί είναι πολύ θορυβώδεις και επιθετικοί. Μόλις 20 ημερών οι νεοσσοί μετακινούνται στα γειτονικά κλαδιά και στις 40 ημέρες εγκαταλείπουν οριστικά τη φωλιά τους.

Ο γελαδάρης διακρίνεται για το λευκό του χρώμα, το χοντρό γκριζοκίτρινο ράμφος και τα πόδια του, ενώ στο στήθος και στην πλάτη αναπτύσσονται μακριές ξανθοκάστανες φούντες.

 

Κείμενο-φωτογραφίες: Διονύσης Μαμάσης Περιβαλλοντολόγος,

M.Sc. Αειφορικής Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών,

Ορνιθολογική έρευνα πεδίου  Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ ΣΤΑΜΑΤΗΣΑΝ ΝΑ ΜΑΣ ΒΟΗΘΟΥΝ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ!

TF1Και μιλώντας για τις ποικίλες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, σας πληροφορούμε ότι, σύμφωνα με μια νέα διεθνή επιστημονική έρευνα, τα τελευταία χρόνια τα δέντρα δείχνουν μια τάση να σταματήσουν να βγάζουν φύλλα ολοένα πιο νωρίς την άνοιξη, όπως έκαναν μέχρι τώρα, εξαιτίας της ανόδου της θερμοκρασίας! 

Κινέζοι ερευνητές, που μελέτησαν στοιχεία για πολλά κοινά δέντρα σε 1.245 τοποθεσίες από τη Δανία ως τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη διαπίστωσαν ότι τόσο στην περίοδο 1980-1994, όσο και 1999-2013, τα φύλλα των δέντρων φύτρωναν όλο και πιο πρόωρα, συνολικά κατά περίπου 13 μέρες στη διάρκεια των 30 τελευταίων ετών. Όμως στη δεύτερη περίοδο (1999-2013) ο ρυθμός μεταβολής ήταν μικρότερος από ό,τι στην περίοδο 1980-1994. Δηλαδή, ναι μεν τα φύλλα συνεχίζουν να βγαίνουν πιο νωρίς, όμως με συνεχώς επιβραδυνόμενο ρυθμό, ώστε να μην αποκλείεται ότι είναι πλέον θέμα χρόνου να σταματήσει αυτή η χρονική μετάθεση προς τα εμπρός.

Πολλά είδη δέντρων χρειάζονται μια περίοδο ψυχρών θερμοκρασιών, προτού να είναι έτοιμα να βγάλουν φύλλα την άνοιξη. Αυτός ο βιολογικός μηχανισμός υπάρχει, ώστε τα δέντρα να είναι βέβαια ότι, όταν θα βγάλουν φύλλα, ο χειμώνας έχει πράγματι περάσει και τα φύλλα τους δεν θα ξεραθούν. Επειδή όμως, λόγω της κλιματικής αλλαγής, οι καιρικές συνθήκες έχουν γίνει πιο απρόβλεπτες, τα δέντρα είναι πιθανό ότι παύουν να βγάζουν φύλλα ακόμη πιο νωρίς, προκειμένου να μειώσουν τον κίνδυνο μιας πιθανής ζημιάς τους!

Αλλά τα δέντρα, πέραν των άλλων πολύτιμων λειτουργιών τους για τα οικοσυστήματα, αποτελούν και ανάχωμα κατά της κλιματικής αλλαγής, καθώς απορροφούν μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα της ατμόσφαιρας. Το γεγονός ότι βγάζουν φύλλα πιο νωρίς, σημαίνει ότι, με το πέρασμα των χρόνων, απορροφούν όλο και περισσότερο διοξείδιο, το κατ' εξοχήν «αέριο του θερμοκηπίου». Όμως, η νέα μελέτη δημιουργεί φόβους ότι τα δέντρα πλησιάζουν στα όριά τους, όσον αφορά το πόσο πρόωρα μπορούν να βγάλουν φύλλα και άρα πόσο περισσότερο διοξείδιο μπορούν να απορροφήσουν!

Καλαμοκανάς

TF2Το παρυδάτιο πουλί ο καλαμοκανάς (Himantopus himantopus) συχνάζει τους καλοκαιρινούς μήνες στη χώρα μας (Μάρτιος-Σεπτέμβριος) και σε υγροτοπικές πλημμυρισμένες εκτάσεις, σε αλμυρόβαλτους, ορυζώνες, αλυκές, έλη. 

Στο Εθνικό Πάρκο καταγράφεται να φωλιάζει σε ικανοποιητικούς αριθμούς ζευγαριών με την παρουσία του στους υγροτόπους του Προκόπου, στη λιμνοθάλασσα Κοτυχίου, στις αλυκές Λεχαινών, στη Λάμια και στον Άραξο.

Λόγω της χρωματικής του ομοιότητας είναι μια μικρογραφία του πελαργού. Το παρυδάτιο πουλί μήκους 33-36 εκατοστών διακρίνεται για τα εντυπωσιακά μακριά και ροδοκόκκινα λεπτά πόδια, το μαύρο ράμφος που μοιάζει με βελόνα, την καφετιά χροιά στην πλάτη και τη λευκή του σφήνα. Κατά την πτήση του κρατά το κεφάλι και τα πόδια του τεντωμένα.

Τα μακριά πόδια του επιτρέπουν να περπατάει σε βαθιά σχετικά νερά αναζητώντας έντομα και άλλα υδρόβια ασπόνδυλα, όπως οστρακοειδή και μαλάκια. Συχνά σχηματίζονται ομάδες και κυνηγούν μαζί, ενώ δεν λείπουν και οι μικροσυμπλοκές μεταξύ τους.

Το μεταναστευτικό είδος φωλιάζει σε χαλαρές αποικίες φτιαγμένες από λάσπη και φύλλα, σε διάκενα καλαμιώνων, στις όχθες και σε πλημυρισμένα μέρη, αρκεί να μην τον ενοχλούν οι άνθρωποι ή άλλοι παράγοντες. 

Το 1995 τα ζευγάρια που καταγράφηκαν στο Εθνικό Πάρκο ήταν μια από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές αποικίες. Τα τελευταία χρόνια πάντως ο αναπαραγόμενος πληθυσμός έχει μειωθεί. 

Γεννά μια φορά το χρόνο τρία με τέσσερα αυγά και είναι πολύ θορυβώδης κατά την αναπαραγωγική του περίοδο.

Ναι στο τσίρκο αλλά…

TF3…χωρίς τα ζώα, ήταν το κεντρικό σύνθημα στο πανώ της ΟΙΚΙΠΑ, που ξετυλίξαμε πριν λίγα χρόνια στην Ακτή Δυμαίων, στην προσπάθειά μας να καταγγείλουμε την κακομεταχείριση των άγριων ζώων στα τσίρκα, αλλά και τις επιπτώσεις στους πληθυσμούς των ζώων αυτών στην άγρια φύση από τις αιχμαλωσίες πολλών, για να εκπαιδευτούν γι’ αυτά. Είχαμε τότε, μάλιστα, περιστοιχίσει το πανώ με μέλη μας ντυμένα …αρκούδες ή άλλα ζώα. Που βρήκαμε τις στολές; Ας είναι καλά το καρναβάλι.

Οι κινητοποιήσεις σε πολλές πόλεις σε όλη τη χώρα (στην Πάτρα είχε γίνει ειδική συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου και ομόφωνη ή σχεδόν ομόφωνη απόφαση κατά της χρήσης άγριων ζώων στα τσίρκα) οδήγησαν σε μια τιμητική για την χώρα μας εξέλιξη: το 2012 η Ελλάδα ήταν η πρώτη ευρωπαϊκή και η δεύτερη στον κόσμο χώρα που απαγόρευσε τα τσίρκα με ζώα, επιτρέποντας μόνο αυτά με ακροβάτες και άλλους καλλιτέχνες του χώρου αυτού. 

Ήδη έχουν αυξηθεί οι χώρες που έχουν επιβάλει σχετική απαγόρευση, και από ρεπορτάζ του Σκάι μαθαίνουμε ότι πρόσφατα προστέθηκε και η Ολλανδία με απόφαση, η οποία θα ισχύσει και θα εφαρμοστεί άμεσα στα 22 ενεργά τσίρκο της χώρας, 16 εκ των οποίων χρησιμοποιούν 119 άγρια ζώα.


Οι φιλοζωικές οργανώσεις της χώρας αυτής μάλιστα δεν αρκούνται στη νομοθετική τους επιτυχία, αλλά συνεργάζονται στην αναζήτηση τρόπων, ώστε τα ζώα που θα …βγουν στη σύνταξη να μην πωληθούν σε άλλες χώρες χωρίς ανάλογη νομοθεσία, αλλά να παραμείνουν στη χώρα, σε οργανωμένους χώρους, όπου θα ζήσουν καλά  το υπόλοιπο της ζωής τους, μια και δεν μπορούν πια να επανενταχτούν στους φυσικούς τους βιότοπους. 

Κάτι ανάλογο, δηλαδή, με ό,τι γίνεται στο Νυμφαίο της Καστοριάς, όσον αφορά αρκούδες που κατάσχονται από πλανόδιους. 

Γιώργος Κανέλλης

Λιγότερες συγκρούσεις πουλιών με ανεμογεννήτριες

TF4Η αιολική ενέργεια είναι η αποδοτικότερη ανανεώσιμη πηγή ενέργειας σήμερα. Συνεχείς επιτυχίες, όπως, για παράδειγμα, η στιγμιαία κάλυψη πλέον του ημίσεως των ενεργειακών αναγκών της Ισπανίας από ΑΠΕ, δείχνουν το δυναμισμό της. Οι νέοι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενόψει της Διάσκεψης του Παρισιού για το κλίμα (40% κάλυψη ηλεκτροπαραγωγής από ΑΠΕ το 2030) δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς την γρήγορη ανάπτυξή τους.

Όμως τα αιολικά πάρκα είναι μια ογκώδης επέμβαση στο τοπίο και τους βιοτόπους της άγριας ζωής. Παρότι δεν ενοχλούν παρά ελάχιστα είδη, οι επιπτώσεις αφορούν ευαίσθητα από πληθυσμιακή άποψη είδη πτηνών, ιδίως αρπακτικά και μεταναστευτικά, που έχουν απώλειες λόγω συγκρούσεων με τα πτερύγια ή το στύλο των ανεμογεννητριών. Έτσι μειώνεται η αναγκαία κοινωνική συναίνεση για την εγκατάστασή τους.

Γι’ αυτό αναζητούνται τρόποι και γίνονται μελέτες για την ουσιαστική μείωση των συγκρούσεων και επομένως των απωλειών πτηνών. 

Μια νέα μελέτη* επιχειρεί να συνοψίσει και να αξιολογήσει τους τρόπους που έχουν προταθεί για να επιτευχθεί ο στόχος της δραστικής μείωσης (μέχρι 95 ή και 100%) των συγκρούσεων καθώς και να προτείνει πρακτικές λύσεις. Στο πλαίσιό της εξετάσθηκε η εκτενής σχετική βιβλιογραφία και έγινε συνεργασία με ερευνητές, εταιρίες, κρατικές υπηρεσίες. Αναλύθηκαν 26 διαφορετικά μέτρα μείωσης των συγκρούσεων, που διακρίθηκαν σε εκείνα που αφορούν στις ανεμογεννήτριες και εκείνα που αφορούν στα πουλιά. Τα δεύτερα περιλαμβάνουν φώτα που αναβοσβήνουν, ή μηχανήματα πρόκλησης ενοχλητικών θορύβων ή επεμβάσεις στον βιότοπο, έτσι ώστε να μειώνεται η ελκυστικότητα των περιοχών με ανεμογεννήτριες και να αυξάνεται αυτή των παρακείμενων περιοχών που δεν έχουν. Επίσης θετικά αξιολογήθηκαν ανακλαστικές επιφάνειες για την ημέρα και συσκευές λέιζερ για τη νύχτα. Καλή βαθμολογία πήραν επίσης ηχητικά αποτρεπτικά μέσα. Οι μελετητές προτείνουν εκπομπή ήχων, σε τακτά διαστήματα με κάποιο βιολογικό νόημα, όπως κραυγές ανταγωνιστικών αρπακτικών ή προειδοποιητικού χαρακτήρα.

Όσον αφορά στα μέτρα που αφορούν τις ίδιες τις ανεμογεννήτριες, πρώτα στην αξιολόγηση κρίθηκαν μέτρα όπως η μείωση της ταχύτητας των πτερυγίων και η προσωρινή παύση λειτουργίας. Τα μέτρα αυτά έχουν σημαντική επιτυχία όσον αφορά τα πτερύγια αλλά όχι όσον αφορά  το στύλο.  Οι μελετητές συνιστούν αποφυγή περιοχών φωλεοποίησης ευαίσθητων ειδών και διενέργειας εργασιών κατά την αναπαραγωγική για τα πουλιά περίοδο. Εκτίμησαν ακόμη ότι τακτικές δημιουργίας νέων βιοτόπων ή περιοχών φωλεοποίησης είναι προτιμότερες από τη λήψη μέτρων απομάκρυνσης των πτηνών από τις περιοχές με ανεμογεννήτριες.  Θεωρούν επίσης προτιμητέα την ανάπτυξη αιολικών πάρκων σε περιοχές έτσι κι αλλιώς επηρεασμένες από ανθρώπινες δραστηριότητες, ακόμη και βιομηχανικές περιοχές.

Αξιοσημείωτες είναι οι παρατηρήσεις των μελετητών όσον αφορά στην κατασκευή των ανεμογεννητριών στο μέλλον. Προτείνουν ενσωμάτωση απωθητικών συστημάτων φωτισμού, που να συνδυάζουν παθητικές τακτικές, όπως υπεριώδεις επιστρώσεις  των στοιχείων φωτισμού, με ενεργητικές, όπως φώτα που αναβοσβήνουν. Φυσικά προτείνουν και τα κλασικά μέτρα αποκλεισμού περιοχών με υψηλό κίνδυνο σύγκρουσης όπως οι μεταναστευτικοί διάδρομοι και ορισμένες αγροτικές περιοχές.

*Η μελέτη είναι των:  May, R., Reitan, O., Bevanger, K., Lorentsen, S. & Nygård, T. (2015). Mitigating wind-turbine induced avian mortality: Sensory, aerodynamic and cognitive constraints and options. Renewable and Sustainable Energy Reviews 42, pp.170–181. DOI: 10.1016/j.rser.2014.10.002.

Γ. Κανέλλης

Δημόσιος και ιδιωτικός χώρος

TF1Βαδίζοντας στις ρύμες και τις οδούς της πόλης δεν έχεις παρά να βεβαιωθείς για άλλη μια φορά για την υπάρχουσα αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα του δημόσιου και του ιδιωτικού χώρου, που, ειδικά αυτή την εποχή, εκδηλώνεται με κραυγαλέο τρόπο, τόσο για τον αμέριμνο περιπατητή, όσο και για κείνον που επισταμένως τέρπεται από τη μελέτη των αντιθέσεων. Κι είναι στ’ αλήθεια τόσο ισχυρή σε πολλά σημεία της πόλης αυτή η αντίθεση που λες πως δεν μπορεί αυτό να είναι μόνο αποτέλεσμα του ατομικισμού, ο οποίος με πολλές μορφές εκδηλώνεται στην εποχή μας, μια και αυτή η εποχή έχει να επιδείξει και αξιολογότατες εκφράσεις συλλογικής δράσης και αλληλεγγύης.  

      Όμως, οι εικόνες αυτές είναι εκεί και καθημερινά πολιορκούν κάθε δημότη, ο οποίος, αν και καταβάλει τις οικονομικές του υποχρεώσεις στην πόλη, νιώθει εξαπατημένος, αφού ελάχιστα έως ανύπαρκτα είναι αυτά που επιστρέφουν στον ίδιο από τα λεγόμενα ανταποδοτικά τέλη. Έτσι, ειδικά αυτή την εποχή, που στις αυλές, στους κήπους και στις βεράντες των οικιών, αλλά και κάποιων καταστημάτων, θρασομανούν ανθισμένα λουλούδια, η πόλη εμφανίζεται στερημένη από ανθισμένες αλέες, πλατείες ή άλλους δημόσιους χώρους, οι οποίοι θα συνιστούσαν ανάσες όμορφων αισθητικά εικόνων και θα πρόσφεραν χαρά στους πολίτες και τους επισκέπτες της. Αν προστεθεί εδώ η κατάσταση που εμφανίζουν, τόσο οι κεντρικές οδικές αρτηρίες, όσο και άλλες μικρότερες οδοί, σου ’ρχεται να βάλεις τα κλάματα με την αφροντισιά, τις κακοτεχνίες και τις εμφανείς βλάβες του οδοστρώματος, οι οποίες κάθε άλλο παρά ανέμελο περιπατητή ή εποχούμενο σε καθιστούν. 

      Και αναρωτιέται κανείς! Αυτοί, τους οποίους οι δημότες επιλέγουν κάθε φορά στα ύπατα αξιώματα της πόλης, δεν ενοχλούνται από πλήθος τέτοιων εικόνων που αναπτύσσονται γύρω τους; Δεν νιώθουν κάποια ενοχή ή έστω κάποια υποχρέωση, προκειμένου να αναλάβουν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση του αστικού τοπίου; Η μήπως δεν τους αφορά αυτό που προεκλογικά ονομάζουν πολιτισμό της καθημερινότητας, μέρος του οποίου είναι τα προαναφερθέντα και μέσω του οποίου καλλιεργείται η καλαισθησία και η αγάπη προς το περιβάλλον; Ή μήπως εν τέλει απουσιάζουν άλλα πιο ουσιαστικά πράγματα, τα οποία θα κρατούσαν σε εγρήγορση την αίσθηση της ευθύνης; Εκείνης της ευθύνης, που, πέραν όλων των άλλων, κάνει τον εκάστοτε δημοτικό άρχοντα να αναλαμβάνει καίριες πρωτοβουλίες για την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος καθιστώντας μάλιστα μέσω της ενημέρωσης και της  ευαισθητοποίησης, η οποία προκύπτει απ’ αυτή, και τους πολίτες υπεύθυνους για τη φροντίδα και τη συντήρηση όσων εκείνος θα δημιουργήσει!   

      Η όποια δικαιολογία για το κόστος αυτής της φροντίδας δεν είναι απλώς φθηνή, αλλά χλευαστική για τους δημότες, και αποδεικνύει πως εκείνο που λείπει δεν είναι τα χρήματα, αλλά πολλά άλλα και, κυρίως, η νοικοκυροσύνη! Αυτή η ερχόμενη από τον χρόνο φροντίδα της νοικοκυράς, την οποία μπορεί κανείς ανέτως ν’ απολαύσει και στις ολάνθιστες αυλές φτωχόσπιτων τούτης της πόλης! Φτωχόσπιτων, που, όμως, μέσα στεγάζουν τη νοικοκυροσύνη!

Παναγιώτα Π. Λάμπρη,

http://users.sch.gr/panlampri/

Ο φτερωτός κόσμος: Θαλασσοσφυριχτής

TF2Επιλέγει τις αμμώδεις παραλίες του Εθνικού Πάρκου. Το μικρόσωμο παρυδάτιο (15-17 εκατοστά) το συναντάμε διάσπαρτα σε ζεύγη στις ακτές του Κέντρου, Κουνουπέλι, Κουνουπελάκι, Φάλαρη, Μπρινιά, Κοτύχι, Αρετή, στις αλυκές Λεχαινών, στον Άραξο και στα στεγνά αλίπεδα του Μετοχίου. Μεγάλος αριθμός φωλιάζει στην προστατευόμενη περιοχή. 

Ο θαλασσοσφυρικτής (Charadrius alexandrinus) αναζητεί την τροφή του στο έδαφος και στα πολύ ρηχά νερά. Στο διατροφικό του μενού επιλέγει μαλάκια, καρκινοειδή, γαρίδες, γαιοσκώληκες, έντομα, καρπούς και σπόρους.

Ο πληθυσμός του θαλασσοσφυριχτή στη χώρα μας έχει εκτιμηθεί σε 1.000-2.000 ζευγάρια. Ο ευρωπαϊκός πληθυσμός του είναι σχετικά μικρός (>35.000 ζεύγη) και γνωρίζει μια μικρή αλλά συνεχή μείωση. Τα περισσότερα μεταναστεύουν νοτιότερα το χειμώνα.

Το τυπικό ενδιαίτημα φωλιάσματος είναι οι αμμώδεις, λασπώδεις και χαλικώδεις ακτές, έλη και δέλτα. Η φωλιά γίνεται σε βαθούλωμα στο έδαφος κοντά σε μικρούς θάμνους. Η κίνηση τροχοφόρων, παραθεριστών και λοιπών επισκεπτών στις παράκτιες ζώνες απειλεί τις φωλιές των πουλιών στα σημεία αυτά. Ενοχλούνται επίσης από το παράνομο κυνήγι (που εξακολουθεί να υφίσταται στην περιοχή) ιδιαίτερα στην αναπαραγωγική τους διαδικασία.

Κείμενο-φωτογραφίες: Διονύσης Μαμάσης 

Περιβαλλοντολόγος, M.Sc. Αειφορικής Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών

Ορνιθολογική έρευνα πεδίου  Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

 

Created @ www.westweb.gr